Maanfotografie

Maanfotografie kan zowel eenvoudig als ingewikkeld zijn. Eenvoudig omdat de Maan eigenlijk een object is als ieder ander object en je dus met scherpstellen en belichting kiezen de trouwe metgezel van onze Aarde in principe op een simpele manier kan vastleggen. Het wordt echter wel moeilijker om hem technisch correct, en meestal esthetischer, vast te leggen. Wat nog veel moeilijker is is om hem contrastrijk en met vele details te fotograferen. Hier gaan we even nader in wat de mogelijkheden ter zake zijn. Er is wel degelijk een verschil tussen een amateuristisch opgenomen maanbeeld en eentje vastgelegd met professionele middelen en procedures. We leggen uit waar je op kunt letten en wat je mogelijkheden ter zake zijn.

Wat zijn de voornaamste problemen bij Maanfotografie?

Tot de meest gemaakte fouten bij maanfotografie behoren het onvoldoende scherpstellen en onjuist belichten. Op vele landschapsfoto’s zie je dikwijls wazige, overbelichte, witte vlekken die dan de Maan moeten voorstellen. Niet mooi om naar te kijken. Vooral als je weet dat het helemaal anders kan. Natuurlijk dat het dan ietwat moeilijker verloopt.

Zit de Maan op “oneindig”?

Wist je dat de Maan op een gemiddelde afstand van laat ons zeggen 400.000 kilometer zit van de Aarde? Zelfs het licht dat met een snelheid van grofweg 300.000 km/s door de ruimte raast doet er dus meer dan één seconde over vooraleer het de Aarde bereikt. Alhoewel de Maan natuurlijk zoveel keren dichter zit dan alle andere sterren, mag je er voor het scherpstellen op je fototoestel er ook van uit gaan dat de Maan fotografisch op “oneindig” zit.
De beste manier om scherp te stellen is zoveel mogelijk in te zoomen op het object, dan scherp te stellen en deze scherpstelling vast te houden wanneer je het uiteindelijk beeld kadreert. Sommige fototoestellen laten ook toe om digitaal in te zoomen. Maak daar gebruik van als je deze mogelijkheid hebt. Hou er wel rekening mee dat sommige lenzen hun scherpstelpunt wat kunnen veranderen als je in- of uitzoomt. Maar meestal is dat niet het geval. Maak een aantal testopnames die je vervolgens grondig inspecteert als je 100% zeker wil zijn van je scherpstelling.

Is de maan een gekleurd object?

Het zal vele mensen verbazen als we zeggen dat de Maan niet echt een kleurloos object is. Doordat de maanbodem bestaat uit diverse soorten van gesteenten, mineralen, … betekent dit deze het zonlicht in verschillende golflengtes zal weerkaatsen naar de Aarde. Dat is nu precies wat we kleur noemen. Echter: deze kleurverschillen in de diverse zones van het Maanoppervlak zijn zeer subtiel en niet “zomaar” weer te geven in een doorsnee Maanfoto. Vandaar dat vele mensen denken dat onze Maan een zwart/wit object is.

Sowieso zal het gereflecteerde zonlicht van de Maan steeds nog doorheen onze Aardatmosfeer moeten gaan. Daar kan het zijn dat een gedeelte van deze lichtstralen zullen worden geabsorbeerd en uiteindelijk maar een gedeelte van het zonlicht, dat normaal geel-wit is, zullen doorlaten naar de waarnemer / fotograaf. Je kunt dat heel mooi zien bij het opkomen van de Maan: die gaat van oranjebruin naar licht oranje om uiteindelijk over te gaan naar geel en uiteindelijk wit als die hoog aan het hemelfirmament staat.

Besluit: de Maan die we fotograferen kan/zal dus wel degelijk kleur(en) bevatten. Enerzijds door de samenstelling van haar bodem en anderzijds door de absorptie van het gereflecteerde zonlicht door onze Aardatmosfeer.

Soorten Maanfotografie

Volgens mij kun je Maanfotografie in volgende klassen indelen:

Gewone landschapsfoto’s met volledige maan in beeld

Ssommigen noemen dit “esthetische astrofotografie”. Hiervoor gebruik je een fototoestel met een breedhoeklens. Je kunt dan het landschap mooi kadreren en het Maantje er in passen. Moeilijkheid hier is meestal dat de Maan véél te helder is in vergelijking met het landschap. Hier kan het zijn dat je 2 opnames zal moeten maken: eentje met het landschap goed belicht en ééntje met de Maan goed belicht. Deze worden dan met behulp van software samengebracht tot één nieuwe composietfoto. Sommige camera’s laten toe om zogeheten HDR (High Dynamic Range) foto’s te maken: de camera zal dan zelf één onderbelichte foto, één correct belichte en één overbelichte foto nemen en ze samenbrengen tot één mooie foto. Aardig meegenomen deze mogelijkheid natuurlijk. Wanneer je een maansikkel ziet (het kan dus bijvoorbeeld Eerste Kwartier of Laatste Kwartier zijn) dan is de sport om ook het niet verlichte deel van de Maan (het zogeheten “asgrauw schijnsel“) ook mooi in beeld te hebben (dat gedeelte zal er dan wat grijzig uitzien), liefst ook nog met wat enige vertekening in dat gedeelte van de Maan. Als je dat allemaal ziet, dan weet je dat je goed bezig bent. Zie het tweede voorbeeld hieronder.

Foto’s met een geïsoleerde, gedetailleerdere Maan

Het zijn foto’s die je opneemt met minstens een telelens en waar de Maan wat geïsoleerd staat ten opzichte van de achtergrond. Bij voldoende lange belichting of lichtsterkere telelenzen kun je er voor zorgen dat er op zo’n foto’s nog sterren staan in de achtergrond. Esthetisch is dat bij maanfotografie natuurlijk aardig meegenomen. Het zorgt voor een meerwaarde van de foto. Hét probleem dat je bij deze foto’s hebt is dat bij sterkere vergrotingen je zal merken dat er bewegingsonscherpte optreedt bij de Maan. Je moet namelijk weten en er zich van bewust zijn dat de Maan echt met een behoorlijk tempo zich rond de Aarde beweegt. Ze verplaatst zich ook voortdurend ten opzichte van de achterliggende sterren. Hoe meer je uitvergroot, hoe minder licht je ontvangt en hoe hogere sluitersnelheden je zal moeten hanteren om een mooi uitgelichte opname te verkrijgen. Echter: hoe langere sluitersnelheden, hoe meert die bewegingsonscherpte zal optreden. Is daar dan niks aan te doen? Toch wel. Ik zie alvast 2 mogelijkheden: 1) kies een hogere ISO waarde waardoor je kortere snelheden kan hanteren en de onscherpte onder controle kunt houden of 2) door gebruik te maken van een astronomische montering (ook nog “volgmontering” genoemd). Dit is een soort van statief waarbij de kop meedraait aan de snelheid van de sterren en/of Maan. Op dat statief plaats je dan je foto/lens combinatie. Die draait dan netjes met dezelfde snelheid als de sterren en/of Maan mee. Daardoor kun je alvast geen bewegingsonscherpte meer hebben door de eigen beweging van de Maan (en de beweging van de Aarde nl. één keer in de 24 uur).

Hoge resolutie fotografie van de Maan

Dit is wel de moeilijkste discipline van Maanfotografie. Hiervoor heb je echt een heuse sterrenkijker met bijhorende montering nodig. Door de zeer grote vergrotingen met een sterrenkijker (ook nog “telescoop” genoemd) kun je dan kleinere stukken van het Maanoppervlak in gedetailleerd beeld brengen. Hierbij komen wel een aantal problemen de kop opsteken: 1) de montering kan niet stevig genoeg zijn waardoor je trillingen van het maanbeeldje kunt krijgen en 2) doordat de atmosfeer van de Aarde voortdurend in beweging is door temperatuursverschillen in de verschillende luchtlagen van onze dampkring (we noemen dat “turbulentie”) zal het gevormde maanbeeldje in je telescoop ook wemelen (niet stilstaan). ‘t ja, dan wordt het wel moeilijk om heel scherpe, gedetailleerde beelden te maken van het Maanoppervlak. Aan deze turbulentie kun je uiteraard zelf niks doen (tenzij je verwijderen van alle warmtebronnen hier op Aarde – ga nooit fotograferen dicht bij een huis met een schouw bijvoorbeeld). Je kan ook proberen om het Maanbeeldje wat minder uit te vergroten (waardoor de turbulentie wat minder effect zal vertonen) ofwel… op een ander moment nog eens proberen. Hier ben je dus echt afhankelijk van de grillen van de natuur. By the way: als er veel turbulentie is zullen sterrenkundigen zeggen dat er slechte “seeing” is. ‘t is maar een weet natuurlijk. 😉

Wanneer detailfoto’s van de Maan worden genomen dan kan het beeld worden opgenomen door ofwel een fototoestel aan het oculair van de sterrenkijker te hangen ofwel een videotoestel (meestal een webcam). Voordeel van het werken met een webcam is dat je een hele film maakt van duizenden maanbeeldjes. Eenmaal het filmpje gemaakt kun je dan de beste frames er uit halen en statistisch gaan bewerken zodanig dat je één mooi, gedetailleerd composietbeeldje van de Maan bekomt. Er bestaat hiervoor gespecialiseerde software. Wil je hierover meer weten, contacteer dan een van de volkssterrenwachten. Ze helpen U er graag verder mee. Andere amateur sterrenkundigen kunnen U het best en het snelst de kneepjes van dit type van maanfotografie bijbrengen.

Speciale maanfotografie

Je kunt de Maan bijvoorbeeld in kleur vastleggen, tijdens een Maansverduistering fotograferen, zelfs tijdens een zonsverduistering kun/zul je de Maan vastleggen. Al deze mogelijkheden hier bespreken zou ons wat te ver leiden. Ik schreef destijds (in 2005 was dat) een boekje over “Leuke Astrofotografie Projecten” (in AstroLAB’s Educatieve Serie, deel 4). De publicatie hier nog kan worden gedownload. Daar staan een aantal zo’n maan gerelateerde fotografieprojecten in. Zo bijvoorbeeld hoe je een échte kleurenfoto van het Maanoppervlak maakt. Een resultaat van destijds vind je hieronder weergegeven. Ze kwam in 2005 tot stand door het maken van 97 basisopnames met een sterrenkijker met een lens van 175 mm. Al die beeldjes werden dan werden samengebracht tot dit ene resultaat. Vandaag de dag zou met de betere sensoren in de huidige fototoestellen het bekomen beeld nog fijner zijn.

Wikipedia informatie over:
– Seeing (NL – FR – EN)
– Telescoop (NL – FR – EN)

Volkssterrenwachten / Verenigingen:
– Overzicht van sterrenwachten: raadpleeg onze Kaart van Top.vlaanderen : zoek via de legende op de categorie “Universum – Ruimtevaart”
– Vlaamse Volkssterrenwachten (België)
– Publieksterrenwachten (Nederland)
– Société Astronomique de France (SAF, Frankrijk): website
– Vereniging Voor Sterrenkunde (VVS, België): website
– Koninklijke Nederlandse Vereniging voor Weer- en Sterrenkunde (KNVWS, Nederland): website

Software om via webcam haarscherpe maanbeeldjes te bekomen:
– Registax